Tuzla je grad u kome sam, nakon mog rodnog grada, proveo najveći dio svog života, što bi negdje trebalo značiti da je jako dobro poznajem. Ipak, uvijek sam imao problem da o takvim mjestima pišem iz turističke perspektive, jer sam ih posmatrao drugim očima i vjerovatno sa jednom dozom pristrasnosti. Zbog toga se tek nakon sedam godina vođenja bloga po prvi put na ovoj stranici pojavljuje turistički vodič kroz Tuzlu, kojim ću nastojati da obuhvatim njene najznačajnije znamenitosti.   Smještena na sjeveroistoku države, Tuzla je sa svojih 110 hiljada stanovnika treći po veličini grad, te značajan ekonomski i obrazovni centar Bosne i Hercegovine. Bila je naseljena još od neolita, što je čini jednim od najstarijih naselja u Evropi, a veći dio njene istorije vezan je za eksploataciju soli, pa je još u doba Rimljana bila poznata pod imenom Salines, a njeno današnje ime potiče od turske riječe „tuz“, što znači so. Kada su je tokom Drugog svjetskog rata, partizanske jedinice 2. oktobra 1943. oslobodile od okupatora, Tuzla je bila najveći oslobođeni grad u Evropi.   Iako je godinama važila isključivo za industrijski grad, slom nacionalne ekonomije tokom proteklog rata, ali i novi trendovi na globalnom nivou, doveli su do toga da Tuzla promijeni svoju orijentaciju i okuša sreću i na polju turizma. Najveću ulogu u tome odigrao je projekat Panonskih jezera, koji se od 2003. godine kontinuirano razvija. Ukoliko odlučite da posjetite Tuzlu, u nastavku je dat prikaz njenih najznačajnijih znamenitosti koje treba da posjetite, te nekoliko prijedloga gdje jesti, spavati i šta još obići u okolini grada.   Trg slobode   Najbolji početak obilaska svakog grada je svakako glavni trg. U slučaju Tuzle to je Trg slobode, koji je po nekim tvrdnjama ujedno i najveći gradski trg u Bosni i Hercegovini. Trgom dominira monumentalna zgrada Barok, vjerna replika izvorne zgrade, podignute 1900. godine povodom najavljene posjete austrougarskog prestolonasljednika Franca Ferdinanda, koji je u njoj trebao odsjesti za vrijeme boravka u Tuzli. Zahvaljujući sarajevskom atentatu, on nikada nije stigao u Tuzlu, a zgrada je vremenom počela da tone i propada usljed slijeganja tla u ovom dijelu grada, te su je naposlijetku 1983. godine, gradske vlasti odlučile srušiti. Tek 25 godina kasnije, prilikom restauracije trga odlučeno je da se na osnovu izvornih nacrta sagradi istovjetna zgrada koja svojom ljepotom daje trgu potpuno novu dimenziju. Centralnu tačku trga čini velika fontana od mermera, ukrašena simbolima preslikanim sa bosanskih stećaka.   Na ovaj trg se nastavlja manji trg, nazvan po žrtvama genocida u Srebrenici, te skupa čine jednu cjelinu. Za razliku od austrougarskog ambijenta Trga slobode, ovdje preovladava osmanski uticaj, što se ogleda u Čaršijskoj džamiji i gradskoj česmi, jednom od najprepoznatljivijih simbola Tuzle.   Panonska jezera   Na svega nekoliko stotina metara od Trga slobode, faktički u centru grada, smjestila su se Panonska jezera, vjerovatno najpopularnija turistička atrakcija grada. Zbog viševjekovne eksploatacije soli na ovom području, Tuzla se u bliskoj prošlosti počela suočavati sa problemom ulegnuća tla, pa ste vozeći se ovim dijelom grada godinama imali utisak da se krećete po kaskadama. Uprkos atraktivnoj lokaciji, ovo zemljište nije bilo perspektivno za gradnju bilo kakvih objekata, te je odlučeno da se krene sa realizacijom projekta izgradnje slanih jezera. Još 2003. godine je izgrađeno prvo jezero, a pozitivan finansijski rezultat ohrabrio je investitore da nastave sa kontinuiranim proširenjem kompleksa, tako da danas postoje ukupno tri jezera i brojni prateći sadržaji koji tokom ljetne sezone privlače na hiljade kupača dnevno.   Jezera se snabdijevaju kombinacijom tehnološke vode iz vještačke akumulacije jezera Modrac i slanice iz slanih bunara sa crpilišta Tetima u neposrednoj blizini grada. Voda se redovno filtrira, a povremeno se jezera i prazne. Osim ugostiteljskih objekata, sportskih terena i slanih slapova, u sklopu kompleksa Pannonica nalazi se i mali arheološki park, koji prikazuje sojeničko naselje iz neolita.   Slana Banja   Neposredno uz Panonska jezera nalazi se park i rekreaciona zona Tuzle, poznata kao Slana Banja ili jednostavno Banja. Ovo je ujedno i moje omiljeno mjesto u gradu, dijelom zbog toga što predstavlja najzeleniji dio grada, a dijelom jer zbog velikog broja spomenika liči na mali muzej istorije na otvorenom. Najveći dio spomenika odnosi se na period bivše Jugoslavije i heroje narodnoslobodilačke borbe, ali i na branioce grada tokom posljednjeg rata u BiH. Ovdje su takođe pokopane i žrtve Masakra na Kapiji, usmrćene 25. maja 1995. godine granatom koju je ispalila vojska RS na gradski korzo, pri čemu je smrtno stradao 71 civil pretežno mlađe životne dobi. To je ujedno bio i najmračniji događaj u novijoj istoriji grada. Pored spomenika ratne tematike, spomenuo bih još i Kapitel, zanimljivi spomenik vajara Živorada Ciglića iz 1961. godine, kojim se prikazuje istorija eksploatacije soli na ovim prostorima, kroz različite istorijske epohe (praistorija, rimsko doba, srednji vijek i osmansko doba).  Takođe je interesantna fontana, koju krasi skulptura spartanske kraljice Lede uz koju se privio Zeus preobražen u labuda. Ovaj kip datira iz 1938/9. godine i djelo je vajara Franje Ledera, koji je izradio i čuvene kipove na istoimenom tuzlanskom mostu. Nekada su u uglovima fontane postojale i skulpture dječaka koji štrcaju vodu na Ledu, ali im se u međuvremenu izgubio trag.   Gradski park   Povezan pasarelom sa Panonskim jezerima, u samom centru Tuzle smjestio se i glavni gradski park, bogat različitim spomenicima čija se tematika pretežno odnosi na srednjovjekovni period. Centralna figura parka je spomenik koji prikazuje Tvrtka I Kotromanića, bana i prvog kralja srednjovjekovne bosanske države. Pored ovog spomenika, u parku je moguće vidjeti i nekolicinu stećaka, sa čijim porijeklom nisam upoznat, kao i spomenik na kome je uklesana povelja Kulina bana, najznačajniji dokument bosanske državnosti. Osim lekcije iz istorije, park će vam omogućiti i čas botanike, jer je većina stabala obilježena pločicama sa nazivima drveća, pa ćete tako vidjeti ginko, hrast lužnjak i druge vrste.   Turalibegova ulica   Naslonjena na gradski park, Turalibegova ulica je jedna od najznačajnijih i najdužih ulica u Tuzli, a prostire se od Spomen obilježja Kapija pa sve do policijske stanice. Jednim dijelom je otvorena za saobraćaj, dok drugim dijelom čini glavnu pješačku zonu grada i žilu kucavicu večernjeg provoda Tuzlaka. Najzanimljiviji detalji ulice su Poljska ili Turalibegova džamija, koja kao i ulica u kojoj se nalazi nosi ime po Turali-begu, jednom od utemeljivača moderne Tuzle, zatim skulpture znamenitih Tuzlaka, pisca Meše Selimovića i slikara Ismeta Mujezinovića, kao i nekadašnja zgrada Kina Centar u stilu secesije. Ova građevina, iako proglašena za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine, nalazi se u izuzetno lošem stanju, te je već godinama prekrivena zaštitnom ceradom.   Šarena džamija   Atik Behram-begova džamija, poznatija kao Šarena džamija, predstavlja najstariju i najljepšu džamiju u Tuzli. Ime je dobila po Behram-begovoj medresi, koja se nekada nalazila u blizini, i čija ulazna kapija u arapsko-maurskom stilu je i dan danas sačuvana, dok je ostatak građevine porušen 1974. godine. Nadimak „šarena“, ova džamija je dobila zbog svoje bogato oslikane unutrašnjosti. Tokom svoje istorije je više puta restaurirana, a u toku je najnovija obnova pri kojoj je odlučeno da se ravni krov džamije zamijeni izvornom kupolom. Kao i Turalibegova džamija, i ova džamija predstavlja nacionalni spomenik BiH. Ukoliko vas zanima islamska arhitektura u Tuzli, obiđite i Džindijsku (Huseina Čauša) džamiju, malu mahalsku džamiju sa drvenom munarom.   Crkva Uspenja Presvete Bogorodice   Saborni hram uspenja Presvete Bogorodice je pravoslavna crkva smještena na atraktivnoj lokaciji nasuprot gradskog parka i Panonskih jezera. Sagrađena je krajem 19. vijeka u neoklasicističkom stilu, te je kao i obližnji Dvor Zvorničko-tuzlanske eparhije proglašena za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Zbirku od 35 ikona radili su nepoznati srpski, grčki, ruski, ukrajinski i autori sa Krita.  Pored ove crkve, značajna je i Crkva Sv. Georgija na brdu Trnovac iznad Slane Banje. Hram svetog velikomučenika Georgija je zadužbinska crkva bogate trgovačke porodice Jovanovića iz Donje Tuzle, sagrađena 1900. godine. O podizanju i osveštenju svjedoče dva natpisa isklesana u kamenu. Prvi natpis, smješten unutar crkve, ispisan ćiriličnim pismom donosi značajne podatke o darovateljima hrama, te godini izgradnje. Uz crkvu se nalazi i groblje, koje je multikonfesionalno, ali pod upravom i vlasništvom srpske pravoslavne opštine u Tuzli. Za razliku od Crkve Uspenja Presvete Bogorodice, ova crkva je pretežno zaključana i moguće ju je obići samo izvana.   Spomenik tuzlanskoj kozi   Zelenu površinu ispred hotela Tuzla krasi vjerovatno jedan od najneobičnijh spomenika na ovim prostorima. Riječ je o Tuzlanskoj kozi, smještenoj ispod razgranatog stabla magnolije. Neupućeni posjetioci grada će se možda začuditi otkud baš koza, ali riječ je o jednom od najprepoznatljivijih simbola grada. Legenda kaže da je za vrijeme austrougarske vlasti u BiH stigao proglas kojim se zabranjuje držanje koza, jer su uništavale šume. Naređeno je da se sve koze u Tuzli unište, međutim, u Mosniku, jednom od tuzlanskih naselja, jedan siromah se oglušio o naredbu.  On je svoju kozu sačuvao, hranio i muzao, a mlijeko je davao i drugima. Neki stranac koji je u to doba doselio u Tuzlu tražio je kozije mlijeko za svoje bolesno dijete i neko ga je uputio u Mosnik. Vlasnik koze mu je svaki dan davao kozije mlijeko i dijete se oporavilo. Nakon toga gradom se proširila priča da je koza pomogla mnogoj djeci da ozdrave, te je nastao i čuveni stih: „Cijela Tuzla jednu kozu muzla“. Spomenik je najinteresantniji krajem marta i početkom aprila, kada obližnje stablo magnolije procvjeta.   Most kipovi   Pored skulptura kraljice Lede u parku Slana banja i Bacača diska u neposrednoj blizini Džindijske džamije i Panonskog mosta, vajar Franjo Leder je kreirao i čuvene kipove na pješačkom mostu preko rijeke Jale. Uz Tuzlansku kozu, ovo je vjerovatno jedan od najprepoznatljivijih simbola grada. Kipovi su postavljeni 1936. godine na most koji je izgrađen godinu dana ranije u blizini Jalske džamije i Franjevačkog samostana. Četiri kipa muških figura, po dva sa svake strane mosta, drže na svojim plećima rasvjetna tijela, tzv. kandalabere.   Međunarodni atelje „Ismet Mujezinović“   Međunarodni atelje “Ismet Mujezinović” poznat je po tome što je u njemu živio i radio jedan od najznačajnijih bosanskohercegovačkih umjetnika, kulturnih radnika i  slikara Ismet Mujezinović,  te su članovi porodice njegovu kuću i atelje poklonili gradu. Danas je atelje zasebna umjetnička radionica u okviru gradske galerije, koja  okuplja umjetnike sa svih strana svijeta. Boravak u Međunarodnom ateljeu podrazumijeva šestomjesečni život i rad likovnih umjetnika, kao i organizaciju samostalne izložbe radova nastalih tokom boravka u Tuzli. U ateljeu se nalazi i spomen soba posvećena Ismetu Mujezinoviću, u kojoj su izložene lične stvari, fotografije, dokumenti i ordeni. U prostoru ateljea se održavaju privremene izložbe, koncerti, promocije knjiga, konferencije, radionice i drugi kulturno-umjetnički programi.   Vesele stepenice   Jedna od novijih i ne toliko poznatih atrakcija Tuzle su tzv. Vesele stepenice, projekat nastao u okviru festivala Kaleidoskop, gdje su mladi aktivisti odlučili osvježiti stepenište koje spaja tuzlanski Bulevar sa Univerzitetsko-kliničkim centrom, tako što su ga oslikali motivima tradicionalnog bosanskog ćilima. Radi se o interesantnoj lokaciji za fotografisanje, ali moram primijetiti da se ova sjajna ideja nažalost ne njeguje i ne održava propisno, te se zbog pomalo zabačene lokacije smeće iz obližnjih kanti ne uklanja redovno. Lokalitet možete pronaći na Google mapama ukoliko ukucate „Vesele stepenice“.   Gdje jesti u Tuzli?   Za jedan grad ove veličine, moram priznati da Tuzla i nema baš toliko bogatu ponudu restorana. Ipak, definitivno nećete ostati gladni, a neka mjesta koja vam mogu preporučiti iz vlastitog iskustva su: - Restoran Royal se nalazi preko puta autobuske stanice, što možda nije najbolja lokacija za one koji obilaze grad, jer se nalazi dalje od centra grada, ali imaju dobru hranu i pristojan ambijent. - Limenka je najpopularnija gradska ćevabdžinica, smještena uz Gradski park i Panonska jezera. Uz sarajevske i travničke, Tuzla definitivno ima najbolje ćevape u BiH. - MamaMia Origins Steak & Wine Restaurant je nov i otmjen restoran lociran na Trgu slobode, te je odličan izbor za one koji žele ručati u ugodnom i modernom ambijentu. Spada među skuplje restorane u Tuzli, a moguće je i duže čekanje na narudžbu. - Mama Mia Food Court je restoran brze hrane na posljednjem spratu Bingo tržnog centra i nude širok izbor raznih burgera koje toplo preporučujem. Kolači im, s druge strane, nisu za pohvalu.   Shopping u Tuzli   - Bingo City Center je najveći tržni centar u gradu sa popularnim prodavnicama kao što su: Zara, Buzz, Bershka, Pull&Bear, Office shoes, Deichman, Orsay, Mona, Stradivarius i dr. Pored raznih trgovina odjeće, obuće, kozmetike, restorana i supermarketa, posjetiocima je dostupno i Cinestar kino. - Robna kuća Omega (Tuzlanka) je manji tržni centar na nekoliko spratova, gdje možete pronaći i neke trgovine poput NewYorkera i C&A, koje nemaju svoje poslovne jedinice u Bingo City Centru.   Gdje odsjesti u Tuzli?   Na stranici Booking.com možete pronaći širok izbor smještaja u Tuzli, pretežno dobro opremljenih apartmana. Ukoliko želite biti smješteni u hotelu, neki od bolje ocijenjenih tuzlanskih hotela su: - Hotel Salis (jedan od najnovijih gradskih hotela, mana mu je jedino udaljenost od centra) - Boutique hotel Golden Star (mali hotel u centru, ali nema svoj parking) - Hotel Soni Lux (sjajna lokacija, blizu centra i Panonskih jezera) - Hotel Melain (smješten u najvišoj zgradi u Tuzli, važi za jedan od skupljih i elitnijih, ali po mišljenju mnogih precijenjen)   Nadam se da će navedeni savjeti pomoći da organizujete bolje svoju posjetu Tuzli, a u nekom od narednih tekstova pisaću i o zanimljivim mjestima koja možete posjetiti u okolini Tuzle.
Pročitajte celu vest