THE ROLLING STONES: ,, Sticky fingers“ (1971.)        Albumi ’’kotrljajućeg kamenja“ koje se nikad ne zaustavlja – studijski, Let it bleed(1969.) i koncertni, Get yer ya-ya’s out(1970.) zatvaraju jedno burno poglavlje grupe the Rolling Stones – dekadu punu uspona i padova, kreativnosti i neinspirativnosti, odlaska Briana Jonesa i dolaska Micka Taylora...       Ono što je 1966. godine izgledalo kao eksperiment, do 1969. postalo je dosadni kliše. Mnogi značajni autori i predvodnici naprosto su sagoreli i pali, nošeni duhom autodestrukcije, žestoke energije i eksperimentisanja s drogama, alkoholom i čime sve ne, dok je staro, najgore zlo komercijalne eksploatacije( upliv novca, droge i pretvaranje pokreta pobune u industriju ’’zabave“, pomodarski kliše i ispraznu formu bez suštinskog reformskog sadržaja) uništilo duh avangarde, podzemlja i isisalo mu dušu, sprživši ga iznutra dolarima i ’’ponudom koja se nikad ne odbija“... ... Još brutalnija i ironičnija su bila dva događaja iz 1969. godine, koja su nagovestila kraj psihodelične ere, pobune i ’’eksperimenta“ dovevši svet brutalnom ironijom sudbine do apsurda i tužnog kraja: Vudstok festival, sa oko pola miliona ljudi i patetično-parodičnim sadržajem valjanja u blatu i iluzijama, i besplatni koncert na trkalištu u Altamontu, Kalifornija ( oba su koncerta održana u ’’slobodarskoj“ Americi), gde su čuvari reda, ’’miroljubivi Anđeli pakla“, pretukli na smrt tamnoputog mladića( Meredit Hanter) u atmosferi ’’lošeg tripa“ i ’’još lošijih vibracija (ne)mira i ljubavi“ , uz pesmu benda The Rolling Stones ( veoma simboličnog naziva za tu prigodu) -  Sympathy for the devil. Ugođaj je bio potpun!... ... Stigao je tužan i zloslutan kraj revolucionarnim šezdesetim godinama, ostalo je puno ožiljaka i gorkih iskustava i mnogi su bendovi( barem oni koji su sve to preživeli, bukvalno, fizički i psihički, ne izgubivši istaknute pojedince poput Džima Morisona, Dženis Džoplin, Džimija Hendrixa i već pomenutog, prvog( i jedinog pravog) Stounsa – Brajana Džounsa) postavljali ključna pitanja: šta i kako dalje, kojim pravcem krenuti? Ušuškati se u sigurnost stare slave i zarađenog novca ili napraviti hrabar zaokret, krenuti put nepoznatog, ka novoj iskri kreacije i bunta, nepristajanja na pravila gramzive industrije koja je stvar uzimala pod svoje kontrolišući nešto što se rodilo kao neobuzdan, kreativan, buntovan i ’’nepotkupiv“ pokret samo deceniju ranije?   ‘’Juna 1969. godine, iz grupe je oteran Brajan Džons. Status osnivača i kreativnog epicentra Stonsa nije mu bio od pomoći u trenutku kad su ostali članovi shvatili da je njegov lik – neodoljivo primamljiv za tabloidnu eksploataciju – postao važniji no što bi smeo da bude: ne samo važniji od muzike, nego i od Mika Džegera i Kita Ričardsa, čija su se muzička interesovanja već tada upadljivo udaljavala od početne opčinjenosti bluzom. Brajan je ostao bluzer, i sve očitije postajao luzer. Alkoholom i narkoticima pokušavao je da ubedi sebe da je sve isto kao nekad – a ništa više nije bilo isto. On naročito: na koncertima je ispadao iz ritma, na snimanjima iz satnice, a u životu iz stvarnosti. Suočeni s izborom između opstanka grupe i opstanka dojučerašnjeg prijatelja, Mik i Kit odabrali su ovo prvo, i svoju odluku uljudno saopštili Brajanu. Mesec dana kasnije, bio je mrtav: sam ili uz nečiju pomoć – to će pitanje verovatno zauvek ostati nerazjašnjeno – utopio se u bazenu svoje vile. Stihovima iz Šelijevog Adonisa, Džeger mu je samo dva dana nakon smrti, pred četvrt miliona ljudi u londonskom Hajd parku održao opelo. Šelijeva pesma nije uspela da nadjača huk mase koja se okupila na ranije zakazanom, besplatnom koncertu; učinila je to tek baražna vatra Jumpin’ Jack Flasha, koju je iz pozadine naizgled stidljivo, ali moćno podržavao novi gitarista, Mik Tejlor: počinjalo je novo doba”.                                                                                   Zoran Paunović, časopis ‘’Vreme”       Što se samih Stounsa tiče, prvi korak napravljen je januara 1970.- bend se seli u južnu Francusku, u želji da izbegne visoki porez Ujedinjenog Kraljevstva. Nakon toga raskidaju ropski ugovor sa kompanijom DECCA( jedno od najvećih zala industrije zabave, koja su mnoge autore totalno iscedile i na kraju uništile – poput Jimi Hendrixa, koji čak nije ni preživeo pomenutu deceniju), zatim kupuju najmoderniji pokretni studio i osnivaju vlastitu izdavačku kuću ’’Rolling stones records“...       Nedelju dana nakon apokaliptičnog koncerta u Altamontu, Stounsi su se našli u čuvenom Muscle shoals sound studiju u Alabami, i krenuli sa snimanjem novog albuma, koje će se nastaviti tokom gotovo cele 1970.( jednim delom i u Londonu) – tačnije sve do 31. oktobra pomenute godine... I pre nego će legendarni Sticky fingers( the Rolling stones masterpiece) album napokon ugledati svetlost dana(23. aprila 1971.), usledilo je objavljivanje prvog hit-singla 16. aprila 1971. - pesme Brown sugar(numere koja ujedno otvara pomenuti album i novo poglavlje u istoriji slavnog benda), najave njihovog novog albuma nakon skoro dvogodišnje pauze...   ... Bila je to još jedna ultra-cool kamenokotrljajuća stvar( nastala u pomenutom studiju u Alabami između 2.-4. decembra 1969.), razuzdana i ’’natrpana“, što se teksta tiče, ’’svim i svačim“, kako je to sam Džeger tvrdio( objašnjavajući kasnije da ni sam nije tačno znao šta je želeo saopštiti pomenutom pesmom) – pre svega autobiografskim elementima iz prethodnog, burnog perioda života(sa kojim su se Stounsi ovim albumom definitivno oprostili krenuvši mirnijim vodama, ostavivši bluz bunt i masu ispada za sobom, u šezdesetima), kao i seksualnim i narkomanskim aluzijama... Bila je to savršena stvar za novi početak, sa jednim od najlepših gitarskih uvoda. Richards po ko zna koji put pokazuje bit gitare i rock and rolla, donoseći svežinu i oporavak od burne prošlosti( ovaj put uz ne malu pomoć Mika Tejlora, gitariste i pre svega čoveka kakav im je izgleda najviše nedostajao svih prethodnih godina rasula i nestanka posrnulog Džounsa). Savršen gitarski spoj Tejlorove melodičnosti i bluzerske, stilske prefinjenosti na električnoj gitari i Ričardsove buntovne prirode koja zvučno pršti dovoljno snažno i neuglađeno i dok svira akustičnu gitaru, donose već ovom pesmom(obogaćenom čudesnim, poletnim ritmom, Džegerovom nepresušnom energijom i čudesnim zvukom tenor saksofona Bobby Keysa), kao i celim albumom novi zvuk Stounsa, prepoznatljivost i pomak u odnosu na čistokrvnu bluzersku prošlost dajući bendu novu vrstu uglađenosti i melodičnosti. Energična, lepršava i nadahnuta Brown sugar savršeno otvara novo poglavlje na staroj, prljavoj i nešto uglađenijoj podlozi - ubrzo, nedelju dana kasnije otvara i album Sticky fingers. Mnogi i danas smatraju da je to najbolje Stones ostvarenje ikad jer... Sve se nekako poklopilo - nova firma, sloboda od bivših ugovornih obaveza i taloga burne prošlosti koja je krajem šezdestih pretila da ih zauvek ukloni sa scene, sveža krv i želja za dokazivanjem - najbolji gitarski tandem Taylor-Richards... Sva ta silna energija i novi optimizam totalno su preneseni na album, bez ikakvih ustupaka i podilaženja ukusima. Rezultat je bio fascinantan...   Gold coast slave ship bound for cotton fieldsSold in a market down in New OrleansScarred old slaver knows he's doing alrightHear him whip the women just around midnightBrown sugar how come you taste so good?Brown sugar just like a young girl shouldDrums beating, cold English blood runs hotLady of the house wonderin' where it's gonna stopHouse boy knows that he's doing alrightYou shoulda heard him just around midnightBrown sugar how come you taste so good, now?Brown sugar just like a young girl should, nowAh, get along, brown sugar how come you taste so good, baby?Ah, got me feelin' now, brown sugar just like a black girl shouldI bet your mama was a tent show queenAnd all her boyfriends were sweet sixteenI'm no schoolboy but I know what I likeYou shoulda heard me just around midnightBrown sugar how come you taste so good, baby?Ah, brown sugar just like a young girl should, yeahI said yeah, yeah, yeah, wooHow come you... how come you taste so good?Yeah, yeah, yeah, wooJust like a... just like a black girl shouldYeah, yeah, yeah, woo         Devet novih pesama autorskog tandema Jagger-Richards( plus bluz standard You gotta move) donose zreo i čvrst zvuk, obogaćen briljantim partijama Taylora i duvačkom linijom pod vođstvom tenor saksofoniste Boba Kiza. Zvuk Stounsa na ovom albumu su svojom elegancijom i neodoljivom lepotom prefinjenosti rokenrol energije dodatno obogatili i veličine poput fascinantnog Rej Kudera na električnoj gitari, Nikija Hopkinsa na klaviru, kao  i mase drugih, brojnih gostiju, ništa manje zvučnih imena poput Džeka Ničea, Bilija Prestona, Džimija Milera( neizbežnog i kao sjajnog producenta ovog remek dela nove epohe Stounsa i rokenrola) i nezaobilaznog Jana Stjuarta, večno ’’nevidljivog“, šestog Stounsa ...   ... Od Wattsovog početnog dodira palice i Richardsovog gitarskog zvučnog udara otvorenim štimom( koji je sam ’’patentirao“) sve naprosto pršti od energičnog rock and rolla - zvuk je višeslojan, pročišćen, sazreo u proteklih desetak godina, oslobođen naslaga lutajuće prošlosti, sjajno produciran, energetski osvežen, kristalno jasan, rezantan... Sve do završnih laganih tonova u prelepoj Moonlight mile, Stounsi plene začuđujućom svežinom i energičnošću - uz sjajne aranžmane i produkciju iskusnog Džimija Milera(koji je obeležio i prethodna dva, ključna albuma – ’’Beggars banquet“ i ’’Let it bleed“) dosežu neke od vlastitih vrhova: Jagger briljira kao nikad pre... a ni posle ovog prekretničkog albuma...   Ovdje ležim u svom bolničkom krevetu Here I lie in my hospital bed Reci mi, sestro Morphine, kad se opet vraćaš? Tell me, sister Morphine, when are you coming round again? Oh, mislim da ne mogu tako dugo čekati Oh, I don't think I can wait that long Oh, vidite da nisam tako jakOh, you see that I'm not that strong   Vrisak hitne pomoći čuje mi se u ušima The scream of the ambulance is sounding in my ears Reci mi, sestro Morphine, koliko dugo ležim ovdje? Tell me, sister Morphine, how long have I been lying here? Što radim na ovom mjestu? What am I doing in this place? Zašto doktor nema lice?Why does the doctor have no face?   Ne mogu puzati po podu Oh, I can't crawl across the floor Ah, ne vidite, sestro Morphine, pokušavam postići golAh, can't you see, Sister Morphine, I'm trying to score   Pa to samo pokazuje Well it just goes to show Stvari nisu onakve kakve se čine Things are not what they seem Molim te, sestro Morphine, pretvori moje noćne more u snove Please, sister Morphine, turn my nightmares into dreams Oh, zar ne vidite da brzo bledim? Oh, can't you see I'm fading fast? I da će mi ovaj snimak biti posljednjiAnd that this shot will be my last   Kokain, slatki rođak, položi mi hladnu ruku na glavu Sweet cousin Cocaine, lay your cool cool hand on my head Ah, hajde, sestro Morphine, bolje da mi sastaviš krevet Ah, come on, sister Morphine, you better make up my bed Jer znate i znam da ću ujutro biti mrtav 'Cause you know and I know in the morning I'll be dead Da, i možete sjediti okolo, da i možete sve gledati Yeah, and you can sit around, yeah and you can watch all Čiste bijele plahte obojene crvenoThe clean white sheets stained red...       Nekadašnji problemi i loša iskustva ostavljeni su ovim albumom po strani  – u hladnom zaboravu prošlosti. Nova stranica Stouns dnevnika je otvorena, dok je sva pozitivna, nova i kreativna energija( ukrštena sa filigranskim vezom novopridošlog gitarskog bluz poete Mika Tejlora i energijom moćnih gostiju na albumu) pretočena ovaj put samo u pesme, neke od najpotresnijih stihova i najlepših Stouns melodija ikad..  Tu je briljantana( meni lično jedan od najdražih Stouns bisera), akustična, slajdom bluzirana džankijevska bolna ispovest, neka vrsta pokajničke molitve, Sister morphine, nešto najdirljivijie i najmoćnije što je rokenrol muzika uspela da kreira i od čega vam se verovatno ledi krv u žilama (obogaćena jezom rezantne i naglašene akustične gitare Kit Ričardsa u jednom od njegovih najimpresivnijih izdanja, hipersenzibilnom tehničkom magijom iskusnog Stouns virtuoza koja na platnu života koji se gasi uplivom zla narkotika, vapeći za opraštaj i pomoć, gradi jezu sablasne atmosfere smrti i rastanka sa životom - Ričardsu veoma dobro poznati osećaji pogubnosti narkotika, čiju je negaciju pretvarao u dirljiva muzička dela, oplemenjena setom i bluzom većim od života)   i nestvarnom slajd gitarom maestra Reja Kudera koja podiže atmosferu ove tužne ispovesti do pragova senzitivne izdržljivosti, lebdeći poput hladnog opijumskog oreola iznad glave slušaoca u momentu kada se nadovezuje na akustični Ričardsov uvod i diže tenziju pesme, natopljena setom, narkoticima i jednom od najpotresnijih priča o posledicama drogiranja, tako strasno i dirljivo otpevana molećivim Džegerovim glasom koji se pretvara u sablasni vapaj – (gde je značajnu ulogu svojim iskustvom i idejama imala i Marijan Fejtful) i Moonlight mile(melodična, snena, sa notom egzotike, poetično razigrana i u Džegerovom nonšalatnom stilu otpevana)’’natopljene“ melanholijom koja dira dušu slušaoca. Predivna i melanholična Wild horses( veličanstveni Džegerov vokal, nežnošću i setom boji ovu dirljivu melodiju, ukrašenu zvucima američkog pijaniste Džima Dikinsona i elegičnim preplitanjem Ričardsa na električnoj i Tejlora na akustičnoj gitari, u klizeći-lenjavom country-blues Stouns stilu), posvećena je tadašnjoj Richardsovoj devojci Aniti Palenberg ( bivšoj ljubavi pokojnog Jonesa, šokantnoj dami sklonoj opijatima i totalnom haosu), a balada I got the blues posveta je legendi soul zvuka Otisu Redingu. Božanstvena, setna, plesna numera sa neizmernom dozom prefinjenosti, obogaćena je, pored dve veličanstvene gitare Ričardsa i Tejlora, moćnim zvukom orgulja legendarnog, hipersenzibilnog Bilija Prestona( neizmerno dirljiv pasaž u najboljem soul maniru), klavirom američkog sešn muzičara Džimija Prajsa i emocijom saksofona veličanstvenog Bobija Kiza. Džeger je na ovom albumu prosto briljantan ... nezaboravan, nikad jači i opušteniji...   ... Pažnju slušaoca ovog magičnog remek dela Stounsa plene upravo božanstveni kontrasti tipa Can’t you hear me knocking, fantastični jamm session gde bubnjar Watts, uz malu pomoć mnoštva gostiju i nezaboravnu solo gitarsku partiju Mika Tejlora razbija i reže, nošen nepresušnom energijom i maštovitošću... Dok u pozadini veličanstvenu muzičku podlogu ove jedinstvene sešn numere(duge 7:16 minuta) i strukturu pesme grade Bili Preston na orguljama i Niki Hopkins na klaviru, uz tutnjeću, zgusnutu strukturu ritmičke pratnje, koju pored razigranog i uvek hladnokrvnog Čarlija Votsa u ovoj numeri čine gosti: Rocky Dijon, na kongama( vrsta bubnjeva poreklom sa Kube) i Jimmy Miller sa udarljkama, na talasima inspiracije pratimo solo poigravanje nadahnutih  Bobija Kiza na saksofonu i maestra Tejlora... Sve je u stalnom pokretu, klasičnom Stouns rolanju, ovaj put više u džeziranim Bobi Kiz vodama, neprestanom uzlaznom putanjom koja se u par momenta, nakon vrhunskih solaža pretvara u klimaks, rolajući krešendo... S druge strane You gotta move( u originalu numera starog majstora bluza Mississippi Fred McDowella) stonesovski lenjavo i ležerno razvlači blues komad – (klasično Jagger-Richards poigravanje glasom i gitarom, minimalističko opuštajuće ludilo čudesnog dvojca, sada već bez pokojnog kormilara Džounsa), uvlačeći se neprimetno pod kožu nekom sasvim različitom vrstom klasične bluz energije i senzibiliteta...   ... U bilo koji fah da se prebace, Stounsi ostaju verni sebi, dosledni u ideji rhythm & blues energičnosti i neprilagodljivoj šmekerskoj prljavštini. Slušao sam ih nedavno, na još jednoj od milion opraštajnih svirki u poslednjih dvadesetak godina - u suštini, ništa se nije promenilo. Ima tu nešto što izmiče duhu vremena, zdravom razumu i analizi - u onome što su sami stvorili pre ravno 60 godina nema im ravnih: godine su tu samo statistike radi... onako, by the way...   As I stand by your flameI get burned once againFeelin' low down, I'm blueAs I sit by the fireOf your warm desireI've got the blues for you, yeahEvery night you've been awayI've sat down and I have prayedThat you're safe in the arms of a guyWho will bring you aliveWon't drag you down with abuseIn the silk sheet of timeI will find peace of mindLove is a bed full of bluesAnd I've got the blues for youAnd I've got the blues for youAnd I'll bust my brains out for youAnd I'll tear my hair outI'm gonna tear my hair out just for youIf you don't believe what I'm singingAt three o'clock in the morning, babe, wellI'm singing my song for you       Bilo da su u pitanju bile numere Sway( sporohodni Stouns blues, ukrašen bottleneck-glissando feelingom, masterpiece by Mick Taylor, remek delo propraćeno klasičnim Stouns stilom, uz pratnju maestra Hopkinsa na klaviru i veličanstveno solo rollanje momka od 23 godine i par biliona milja bluz puta iza sebe – Mika Tejlora, u jednom od najveličanstvenijih izdanja. Jeza me prođe od atmosfere ove čudesne Stouns pesme, bluza koji nemilosrdno dira dušu i ponire do srži čovekove emotivne biti, jezivo emotivno remek delo, bit gitare koju Mik Tejlor prezentuje svojom magijom u nepune 4 minute), Bitch(možda najneispirativniji momenat na albumu, ali, u tako jakoj konkurenciji Stouns bisera...) ili Dead flowers( klasična kantri vožnja, uz standardno dobrog Džegera, koji uzgred svira i akustičnu gitaru u ovoj pesmi, gitare Ričardsa i Tejlora i klavirsku pratnju Jana Stjuarta – jedan od standardnih komada Stounsa tog impresivnog perioda, perioda izranjanja iz prošlosti, kreativnog vrhunca i etabliranja koje ih je odvelo u kliše, rutinsko odrađivanje posla uz poneki bravurozan komad svih ovih decenija – ne računajući žive nastupe po kojima su ostali jedni od najboljih za sva vremena), pridev antologijski ostaje. Briljantna produkcija Jimmy Millera i kontroverzni omot ploče Andy Warhola samo su pojačali snagu utiska koji ostavlja ovaj biser-album rock and rolla...   ... Duboko uranjajući u tradiciju američkog bluesa i nešto modernijeg rhythm and bluesa( Muddy Waters, Elmore James, Jimmy Reed, Howlin Wolf, Robert Johnson, Chuck Berry, Bo Diddley...), oslanjajući se na istu uz mukotrpan rad i odricanje, Stounsi su stvorili muziku i stil u kojima su apsolutno nedodirljivi prvaci sveta... U suštini, čitava filozofija muzike neprevaziđenih rokenrolera Stounsa, naročito tokom te, početne decenije rada – sa ili bez Brajana Džounsa, zasnivala se na britanskoj interpretaciji tradicionalne američke muzike, vlastitog inteligentnog i hipersenzibilnog tumačenja i prepeva na moderniji, rokenrol jezik britanske omladine muzičkih korena Amerike koji duboko sežu u izvorni country & western i blues – od čega će vremenom nastati britanska rhythm and blues verzija pomenute muzike zvana rock and rollili kako je to neko šaljivo i inteligentno primetio ’’polja pamuka na obalama reke Temze“(aludirijaći naravno na rani južnjački američki bluz Delte, koren sveukupne moderne muzike, rokenrola pre svega, koji je nastajao na američkim poljima pamuka kraj reke Misisipi, dok su crni ljudi, berači pamuka, robovi i prvi istinski bluzeri svojim tužbalicama, čudesnom melanholičnom muzikom odagnavali tugu, sećajući se duha slobode, vlastite kulturne tradicije i svojih afričkih korena, čudesnih ritmova natopljenih muzikalnošću i širinom duše)... ... The Rolling stones kao muzičari i vrhunski rokenrol bend nisu možda nikad dosegli originalnost i inovativnost nekih od najboljih – poput recimo najvećih konkurenata sa kojima su često poređeni – The Beatles, ali... kao što pesma Micka Jaggera kaže: ’’I know, it’s only rock and roll, but i like it...yes, i know...like it...     By Dragan Uzelac, jul, 2020.
Pročitajte celu vest